فصل 22 مؤلفات جغرافيايى سوريه و اقطار مجاور آن به قرن شانزدهم / دهم ه . در ضمن گفت و گو از نوشته‌هايى كه در نتيجهء رونق جغرافياى دريانوردى ميان عربان و تركان در قرنهاى پانزدهم و شانزدهم / نهم و دهم ه . رواج گرفته بود ، لازم ديديم سخن از نوشته‌هاى تركى را تا قرن بيستم دنبال كنيم . اكنون اگر به عقب بازگرديم و رشتهء تكامل تاريخى نوشته‌هاى جغرافيايى را از همانجا كه در قرن شانزدهم رها كرديم به دست گيريم ، در وهلهء اوّل خواهيم گفت ، بجز مواردى كه دربارهء آن سخن داشتيم ، اين گونه نوشته‌ها غالبا كم رنگ و بىرونق است . سابقا دربارهء گوشه‌هايى از نوشته‌هاى مغربى اين دوران كه تازگى داشت و با نقشه‌نگارى و سفرنامه‌ها مربوط بود ، سخن داشته‌ايم . به همين جهت در اين فصل به مناطق مشرق عربى و در مرحلهء اوّل به سوريه خواهيم پرداخت كه در همين دوران تعدادى آثار معروف بيشتر از حاصل اقطار ديگر ارائه كرد . شايد تصادف نيست كه قسمتى از معتبرترين و مهمترين نسخه‌هاى شرقى موجود در اتّحاد شوروى ، كه بعضى منحصر به فرد است ، از سوريه آمده است . نمىتوان دقيقا گفت كه در ميان آثار سوريه در اين دوران مؤلّفات گرانقدرى نيز هست . نمونهء جغرافياى اقليمى از نوع فضايل و نيز سفرنامه‌ها به صورتى چشمگير بيشتر از رشته‌هاى ديگر رواج داشت . سوريه با اصرار تمام به رسم قديمى توصيف دمشق چنگ زده بود و اين كار در قرن شانزدهم متوقّف نشد و همچنان استمرار داشت . در همين دوران كتابى به وجود آمد كه در نتيجهء ترجمهء فرانسهء آن ، كه به وسيلهء سوور خاورشناس انجام گرفت ، در اروپا از همه مؤلّفات عربى معروفتر است . 1 مؤلّف كتاب ، عبد القادر بن محمّد نعيمى ( متوفّى به سال 1521 / 927 ه . ) ، از مواليد دمشق بود و مولد خويش را كه مدّتى نيز در آنجا منصب قضاوت يافت بسيار دوست مىداشت . 2 عنوان كتاب كه دراز است و گاه در نسخه‌ها متفاوت آمده 3 چنين است : تنبيه الطالب و ارشاد الدارس لأحوال مواضع